DIGIKNOW · CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KHO

Cắt giảm chi phí sản xuất bằng cách lập kế hoạch nguyên vật liệu hiệu quả

Nguyên vật liệu trực tiếp thường chiếm phần lớn giá thành sản xuất, ở nhiều nhà máy khoảng 60–70%. Muốn giảm chi phí sản xuất, cần nhìn cả giá mua, thời điểm mua và lượng mua. Bài này tập trung vào cách lập kế hoạch để giảm chi phí nguyên liệu: tính tồn khả dụng theo thời gian, chọn cách bổ sung cho từng nhóm và theo dõi kết quả sau khi áp dụng.

Biên soạn: Digiwin VietnamCập nhật: 19/10/2026Chuyên đề: Quản lý kho
Giảm chi phí hiệu quả bằng việc lập kế hoạch nguyên vật liệu

Chi phí nguyên vật liệu đội lên từ những chỗ nào?

Muốn giảm chi phí nguyên liệu và giảm chi phí sản xuất, trước hết cần biết khoản tăng đến từ đâu. Giá cao vì mua lẻ hoặc chỉ có một nhà cung cấp; mua gấp tốn thêm phí vận chuyển nhanh; mua sớm hoặc mua dư khiến vốn nằm kho.

Nguyên tắc “ba không” là không thiếu nguyên vật liệu, không tồn đọng, không dư thừa. Mua được giá rẻ hơn mà hàng nằm kho lâu hơn thì tổng chi phí chưa chắc đã giảm.

Ba không trong quản lý nguyên liệuBa mục tiêu cùng lúc: đủ hàng để sản xuất, không để hàng nằm kho, không mua quá nhu cầu.
Ba không trong quản lý nguyên liệu: không hụt liệu, không tồn đọng, không dư thừa
Bốn chỗ làm chi phí nguyên vật liệu đội lênBa thẻ đầu thuộc kế hoạch mua; thẻ cuối dẫn sang bài chuyên sâu về vận hành trong xưởng.

Mua lẻ, giá cao

Thu mua gom nhu cầu có căn cứ để đàm phán, đồng thời so chất lượng và khả năng giao hàng.

Thiếu vật tư

Kế hoạch rà tuần cần dùng; thu mua cập nhật ngày hàng về để hạn chế mua gấp.

Mua sớm hoặc mua dư

Kế hoạch chọn cách bổ sung theo nhóm và chia đợt giao để giảm tồn đọng.

Vì sao nhìn số tồn kho mà vẫn mua sai?

Vì số tồn hiện có chưa trừ phần đã dành cho các đơn hàng khác và chưa cộng hàng đang về. Ba cách lập kế hoạch truyền thống dưới đây khác nhau ở chỗ xét thêm dữ liệu nào; chỉ đọc số trên kệ thì dễ coi một lượng hàng là đủ cho nhiều đơn.

Công thức đơn giản: tồn kho khả dụng = tồn hiện có + hàng đang về − lượng đã dành cho các lệnh, đơn hàng khác. Ví dụ 30 + 50 − 65 = 15; đơn mới cần hơn 15 thì phải tính mua thêm. Con số này vẫn chưa cho biết hàng có về kịp ngày dùng hay không.

Ba cách tính, mỗi cách còn thiếu dữ liệu gì?Đọc ví dụ giả định để đối chiếu dữ liệu của từng cách tính.

Không xét tồn, mua theo đơn

Có đơn là mua đủ lượng yêu cầu. Mua lẻ dễ tăng giá; hàng về trễ vẫn có thể làm dừng chuyền.

Chỉ xem tồn hiện có

Đơn A cần 30, đơn B cần 40, kho có 50. Nếu cả hai cùng coi là đủ thì tổng cần 70, thiếu 20.

Tính tồn khả dụng

Tồn 30 + đang về 50 − đã dành cho đơn khác 65 = 15. Còn phải xét ngày nhận và ngày dùng.

Mua theo đơn vẫn hợp với vật tư đặc thù; điểm yếu là bỏ qua tồn kho và thời gian.

Mua hay không mua theo tồn kho khả dụngSo lượng yêu cầu với tồn khả dụng: lớn hơn thì mua, nhỏ hơn hoặc bằng thì chưa mua.
Công thức tồn kho khả dụng: tồn hiện tại 30 cộng hàng đang về 50 trừ lượng chờ xuất 65 bằng 15; lượng yêu cầu lớn hơn tồn khả dụng thì mua

MRP thêm yếu tố thời gian như thế nào?

MRP (hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu) trải số tồn, hàng về và nhu cầu theo từng tuần để trả lời mua gì, khi nào mua, mua bao nhiêu. Cùng số khả dụng 15, khi xếp theo tuần có thể lộ ra tuần thiếu hàng; người lập kế hoạch tính lùi theo thời gian chờ hàng để đặt hàng kịp.

Nhìn trước nhu cầu vài tuần, thu mua gom được các lệnh cùng mã để đàm phán giá hoặc ký hợp đồng khung, rồi chia đợt giao theo tiến độ dùng. Có thời gian hỏi thêm nhà cung cấp thứ hai cũng tránh phải nhận giá cao chỉ vì một bên duy nhất giao kịp.

Tổng kỳ dư 15, tuần 4 vẫn thiếu 25Ví dụ giả định: tồn đầu kỳ là 30 đơn vị. Trên điện thoại, vuốt ngang để đọc đủ các tuần.
Chỉ tiêuT1T2T3T4T5T6T7T8
Nhu cầu02003500010
Hàng về000050000
Số dư dự kiến cuối tuần301010−2525252515

Số −25 là thiếu hụt dự kiến, không phải tồn vật lý âm. Trước tuần 4: thu mua đề nghị kéo hàng về sớm; nếu không được, kế hoạch phối hợp bán hàng điều chỉnh lịch giao; mua gấp hoặc thay vật tư chỉ khi đã được chấp thuận kỹ thuật và yêu cầu khách hàng.

Muốn MRP tính đúng thì cần những dữ liệu gì?

MRP cần bốn dữ liệu đúng: đơn hàng và dự báo, bảng định mức, tồn khả dụng, thời gian chờ hàng của từng mã. Sai một trong bốn, đề xuất mua sẽ sai theo; ví dụ đơn mua trễ nhưng vẫn giữ ngày giao cũ sẽ che mất tuần thiếu.

Nhân viên kế hoạch cùng thu mua và kho rà lại bốn dữ liệu này trước khi đặt hàng. Cách xử lý chứng từ khiến sổ sai có ở bài vì sao tồn kho nhà máy cứ lệch sổ sách.

Dữ liệu nào sai sẽ làm đề xuất mua sai?Bốn nhóm cùng đi vào phép tính nhu cầu; không phải bốn bước làm nối tiếp.

Đơn hàng và dự báo

Kế hoạch loại đơn đã hủy, cập nhật ngày giao và xử lý phần trùng giữa dự báo với đơn đã xác nhận.

Bảng định mức đúng phiên bản

Kỹ thuật xác nhận lượng dùng và vật tư thay thế cho đúng quy cách của lệnh.

Tồn khả dụng và hàng đang về

Kho tách hàng chờ kiểm; thu mua cập nhật lượng chưa nhận và ngày giao, không tính một lô hai lần.

Thời gian chờ hàng

Thu mua ghi thời gian theo mã và nguồn cung; kế hoạch tính lùi ngày cần đặt.

Mỗi nhóm vật tư nên đặt hàng theo cách nào?

Phân loại ABC theo giá trị dùng trong năm (lượng dùng năm × đơn giá), rồi sắp từ cao xuống thấp. Tỷ lệ trong hình và bảng dưới chỉ là minh họa; mỗi nhà máy tính lại bằng số liệu của mình.

ABC giúp chọn mức độ theo dõi, nhưng chưa đủ để quyết định cách đặt hàng. Một linh kiện rẻ vẫn làm dừng chuyền nếu không có vật tư thay thế. Muốn tính điểm đặt hàng lại và tồn an toàn, đọc 5 bước xây dựng chiến lược giảm tồn kho.

Phân loại ABC và cách bổ sung cho từng nhómPhân loại theo giá trị sử dụng trong năm (lượng dùng × đơn giá). Tỷ lệ 70/20/10 là mức thường gặp, mỗi nhà máy tính lại bằng số liệu của mình.
Phân loại ABC: nhóm A chiếm 10% số mã nhưng 70% giá trị, nhóm B 25% số mã và 20% giá trị, nhóm C 65% số mã và 10% giá trị
NhómGiá trị năm / số mãCách bổ sung tham khảo
A70% / 10%Theo đơn hoặc MRP; theo dõi kỹ ngày hàng về và lượng đã dành cho đơn.
B20% / 25%Theo đơn hoặc MRP, nhất là mã có thời gian chờ dài.
C10% / 65%Điểm đặt hàng lại cho mã dùng đều, tiêu chuẩn, dùng chung; rà riêng mã dễ làm dừng chuyền.
Ba cách bổ sung và trường hợp dùngMỗi cách dựa vào một loại dữ liệu khác nhau để quyết định mua.
Phương pháp bổ sung theo đơn hàng: dựa vào đơn hàng, kế hoạch sản xuất và bảng định mức để mua đủ, không dư không thiếuPhương pháp điểm đặt hàng lại: tồn kho xuống dưới mức định sẵn thì đặt mua theo lượng đặt hàng kinh tếKế hoạch cung cầu nguyên vật liệu MRP: từ đơn hàng sang kế hoạch sản xuất rồi kế hoạch nguyên vật liệu

Theo đơn: tính lượng cần của đơn từ bảng định mức (BOM) rồi so với tồn khả dụng; hợp vật tư đắt, hàng gia công theo mẫu khách (OEM) và hàng theo mùa khó đặt lại. Điểm đặt hàng lại: khi tồn chạm mức định sẵn thì đặt theo lượng đặt hàng kinh tế (EOQ), tức lượng mỗi lần đặt sao cho tổng chi phí đặt hàng và chi phí giữ hàng thấp nhất. MRP: tính từ kế hoạch sản xuất; hợp nhóm A, B và vật tư chờ hàng lâu như hàng nhập khẩu, vật tư đặt theo quy cách riêng.

Kết hợp ba cách trong một tháng như thế nào?

Không cần chọn một cách cho cả nhà máy. Lịch dưới kết hợp ba nhịp: khi nhận đơn, cuối tuần và đầu tháng. Vật tư dễ làm dừng chuyền hoặc chờ hàng lâu thì phải theo dõi sát hơn.

Khi đơn mới, ngày giao hoặc tồn thực tế thay đổi lớn, nhân viên kế hoạch phải chạy lại phần nhu cầu bị ảnh hưởng, không chờ đầu tháng. Nếu dây chuyền đã thiếu trong ngày, ưu tiên xử lý tình huống theo bài chuyền sản xuất hôm nay có bị thiếu nguyên liệu.

Lịch phối hợp kế hoạch, kho và thu muaĐiều chỉnh ba nhịp theo mức biến động và thời gian chờ hàng.
01
Khi nhận đơn hàngNhân viên kế hoạch tính nhu cầu theo đơn và rà phần đã được giữ cho các đơn khác.
02
Cuối mỗi tuầnThủ kho và thu mua rà mã chạm điểm đặt hàng lại; mã quan trọng phải theo dõi thường xuyên hơn.
03
Đầu mỗi thángKế hoạch và thu mua rà nhu cầu từ dự báo, đơn hiện có; chạy lại phần bị ảnh hưởng ngay khi có thay đổi.

Làm sao biết kế hoạch đã giúp giảm chi phí?

Chọn mốc trước khi đổi cách làm, chẳng hạn ba tháng gần nhất, và ghi rõ tháng bắt đầu áp dụng. Khi sản lượng thay đổi, so theo số lần mua gấp hoặc giờ chờ trên cùng một lượng sản phẩm; sản xuất ít đi thì các số tổng tự giảm dù kế hoạch chưa tốt hơn.

Nếu giá thị trường biến động, so theo số lượng (số lần, số giờ, số ngày tồn) thay vì so theo tiền. Muốn nối kế hoạch mua với luồng hàng trong kho, xem quản lý tồn kho trong nhà máy.

Bốn số liệu để đối chiếu trước và sauChọn chỉ số đã có dữ liệu; giữ cùng kỳ và cùng cách tính khi so sánh.

Số lần và phụ phí mua gấp

Thu mua tách chênh giá, vận chuyển nhanh; quy đổi theo lượng sản xuất khi cần.

Giá trị vật tư nằm kho lâu

Kho và kế toán chọn mốc phù hợp, chẳng hạn trên 90 ngày không xuất; so cùng quy tắc.

Giờ dây chuyền chờ vật tư

Quản đốc ghi nguyên nhân chờ và lượng sản xuất tương ứng để tránh nhầm do giảm đơn.

Giá mua cùng quy cách

Thu mua so giá sau chiết khấu, vận chuyển và điều kiện giao, đồng thời xét biến động thị trường.

WORKFLOW ERP

Phần mềm giúp lập kế hoạch vật tư theo thời gian thế nào?

Workflow ERP tính số khả dụng theo thời gian từ tồn hiện có và các khoản dự kiến mua, nhập, sản xuất, xuất dùng. Bảng định mức nhiều cấp cho biết lượng nguyên liệu cấu thành thành phẩm và bán thành phẩm. Tại Golden House, Digiwin công bố việc tính khối lượng gỗ, mô phỏng nhu cầu theo đơn hàng và quản lý tồn kho trên ERP đã hỗ trợ giảm chi phí sản xuất, nâng độ chính xác tồn kho.

Câu hỏi thường gặp

MRP là gì?

MRP là cách tính nhu cầu nguyên vật liệu theo thời gian: từ đơn hàng, dự báo và bảng định mức, tính mã cần mua, lượng cần mua và ngày cần, sau khi xét tồn khả dụng và hàng đang về.

Nhà máy nhỏ có cần chạy MRP không?

Không nhất thiết cho mọi mã. Có thể bắt đầu với vật tư giá trị cao, thời gian chờ dài hoặc dễ gây dừng chuyền. Mã dùng đều, ít biến động có thể bổ sung theo điểm đặt hàng lại.

Giảm chi phí nguyên liệu có phải chỉ là ép giá?

Không. Giảm chi phí nguyên vật liệu bằng mua đúng lượng, giao đúng lúc và hạn chế mua gấp có thể góp phần giảm chi phí sản xuất. Khi gom nhu cầu để đàm phán, vẫn phải tính chi phí giữ hàng và yêu cầu chất lượng.

Bước tiếp theo

Muốn biết trước tuần nào sẽ thiếu nguyên vật liệu?

Để lại thông tin, chuyên viên Digiwin sẽ cùng doanh nghiệp xem lại cách đang tính nhu cầu, tồn kho và lịch hàng về, rồi gợi ý cách lập kế hoạch vật tư theo thời gian trên Workflow ERP để giảm mua gấp và hàng nằm kho.

Đã gửi thành công!

Cảm ơn Quý Anh/Chị đã quan tâm đến giải pháp của Digiwin. Chúng tôi sẽ liên hệ trong thời gian sớm nhất.
Hỗ trợ ngay: 0914-702-138

Nhận tư vấn miễn phí

Vui lòng điền thông tin bên dưới, chúng tôi sẽ liên hệ tư vấn trong thời gian sớm nhất.
Vui lòng không viết tắt tên Quý Công ty
Nhằm tránh trường hợp đồng nghiệp của Quý Anh/Chị từng liên hệ Digiwin, vui lòng cho biết MST để chúng tôi có thể phục vụ Anh/Chị tốt nhất.
Vui lòng chọn
Gia công kim loại
Phụ tùng linh kiện xe
Ép nhựa
Cao su
Linh kiện điện tử
Nội thất gỗ
F&B
Dệt may
Giày, da
Bao bì
Dây điện, cáp quang
Dược phẩm
Hóa chất
Chế tạo máy
Sản xuất khác
IoT/Tự động hóa
IT
Hiệp hội
Dịch vụ
Khác
Vui lòng chọn
Ban lãnh đạo
R&D
Kinh doanh
Mua hàng
Tồn kho
Sản xuất
Kiểm soát chất lượng
Tài chính Kế toán
Marketing
IT
HR
XNK
Khác
Vui lòng cho biết họ tên của Anh/Chị
Vui lòng cho biết Chức danh của Anh/Chị
Vui lòng chọn
Chủ tịch
CEO
Phó Chủ tịch
Tổng Giám đốc
Phó Tổng Giám đốc
Giám đốc
Phó Giám đốc
Thư ký, Trợ lý
Trưởng phòng
Tổ trưởng
Chuyên viên (tư vấn)
Nhân viên

Có thể có nhiều lựa chọn
Vui lòng chọn
ERP - Hoạch định nguồn lực DN
MES - Điều hành sản xuất
AIoT Cloud - IoT Giám sát thiết bị
EMS - Quản lý năng lượng
OCM - Kiểm kê khí nhà kính
WMS - Quản lý kho thông minh
BPM - Ký duyệt điện tử
APS - Lập KHSX thông minh
Chuẩn đoán sức khỏe DN
Tài liệu tham khảo
Hợp tác
Khác
316