Cắt giảm chi phí sản xuất bằng cách lập kế hoạch nguyên vật liệu hiệu quả
Nguyên vật liệu trực tiếp thường chiếm phần lớn giá thành sản xuất, ở nhiều nhà máy khoảng 60–70%. Muốn giảm chi phí sản xuất, cần nhìn cả giá mua, thời điểm mua và lượng mua. Bài này tập trung vào cách lập kế hoạch để giảm chi phí nguyên liệu: tính tồn khả dụng theo thời gian, chọn cách bổ sung cho từng nhóm và theo dõi kết quả sau khi áp dụng.

Chi phí nguyên vật liệu đội lên từ những chỗ nào?
Muốn giảm chi phí nguyên liệu và giảm chi phí sản xuất, trước hết cần biết khoản tăng đến từ đâu. Giá cao vì mua lẻ hoặc chỉ có một nhà cung cấp; mua gấp tốn thêm phí vận chuyển nhanh; mua sớm hoặc mua dư khiến vốn nằm kho.
Nguyên tắc “ba không” là không thiếu nguyên vật liệu, không tồn đọng, không dư thừa. Mua được giá rẻ hơn mà hàng nằm kho lâu hơn thì tổng chi phí chưa chắc đã giảm.

Mua lẻ, giá cao
Thu mua gom nhu cầu có căn cứ để đàm phán, đồng thời so chất lượng và khả năng giao hàng.
Thiếu vật tư
Kế hoạch rà tuần cần dùng; thu mua cập nhật ngày hàng về để hạn chế mua gấp.
Mua sớm hoặc mua dư
Kế hoạch chọn cách bổ sung theo nhóm và chia đợt giao để giảm tồn đọng.
Hao hụt trong xưởng
Quản đốc đối chiếu theo lệnh; xem định mức và hao hụt nguyên vật liệu.
Vì sao nhìn số tồn kho mà vẫn mua sai?
Vì số tồn hiện có chưa trừ phần đã dành cho các đơn hàng khác và chưa cộng hàng đang về. Ba cách lập kế hoạch truyền thống dưới đây khác nhau ở chỗ xét thêm dữ liệu nào; chỉ đọc số trên kệ thì dễ coi một lượng hàng là đủ cho nhiều đơn.
Công thức đơn giản: tồn kho khả dụng = tồn hiện có + hàng đang về − lượng đã dành cho các lệnh, đơn hàng khác. Ví dụ 30 + 50 − 65 = 15; đơn mới cần hơn 15 thì phải tính mua thêm. Con số này vẫn chưa cho biết hàng có về kịp ngày dùng hay không.
Không xét tồn, mua theo đơn
Có đơn là mua đủ lượng yêu cầu. Mua lẻ dễ tăng giá; hàng về trễ vẫn có thể làm dừng chuyền.
Chỉ xem tồn hiện có
Đơn A cần 30, đơn B cần 40, kho có 50. Nếu cả hai cùng coi là đủ thì tổng cần 70, thiếu 20.
Tính tồn khả dụng
Tồn 30 + đang về 50 − đã dành cho đơn khác 65 = 15. Còn phải xét ngày nhận và ngày dùng.
Mua theo đơn vẫn hợp với vật tư đặc thù; điểm yếu là bỏ qua tồn kho và thời gian.

MRP thêm yếu tố thời gian như thế nào?
MRP (hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu) trải số tồn, hàng về và nhu cầu theo từng tuần để trả lời mua gì, khi nào mua, mua bao nhiêu. Cùng số khả dụng 15, khi xếp theo tuần có thể lộ ra tuần thiếu hàng; người lập kế hoạch tính lùi theo thời gian chờ hàng để đặt hàng kịp.
Nhìn trước nhu cầu vài tuần, thu mua gom được các lệnh cùng mã để đàm phán giá hoặc ký hợp đồng khung, rồi chia đợt giao theo tiến độ dùng. Có thời gian hỏi thêm nhà cung cấp thứ hai cũng tránh phải nhận giá cao chỉ vì một bên duy nhất giao kịp.
| Chỉ tiêu | T1 | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 | T8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhu cầu | 0 | 20 | 0 | 35 | 0 | 0 | 0 | 10 |
| Hàng về | 0 | 0 | 0 | 0 | 50 | 0 | 0 | 0 |
| Số dư dự kiến cuối tuần | 30 | 10 | 10 | −25 | 25 | 25 | 25 | 15 |
Số −25 là thiếu hụt dự kiến, không phải tồn vật lý âm. Trước tuần 4: thu mua đề nghị kéo hàng về sớm; nếu không được, kế hoạch phối hợp bán hàng điều chỉnh lịch giao; mua gấp hoặc thay vật tư chỉ khi đã được chấp thuận kỹ thuật và yêu cầu khách hàng.
Muốn MRP tính đúng thì cần những dữ liệu gì?
MRP cần bốn dữ liệu đúng: đơn hàng và dự báo, bảng định mức, tồn khả dụng, thời gian chờ hàng của từng mã. Sai một trong bốn, đề xuất mua sẽ sai theo; ví dụ đơn mua trễ nhưng vẫn giữ ngày giao cũ sẽ che mất tuần thiếu.
Nhân viên kế hoạch cùng thu mua và kho rà lại bốn dữ liệu này trước khi đặt hàng. Cách xử lý chứng từ khiến sổ sai có ở bài vì sao tồn kho nhà máy cứ lệch sổ sách.
Đơn hàng và dự báo
Kế hoạch loại đơn đã hủy, cập nhật ngày giao và xử lý phần trùng giữa dự báo với đơn đã xác nhận.
Bảng định mức đúng phiên bản
Kỹ thuật xác nhận lượng dùng và vật tư thay thế cho đúng quy cách của lệnh.
Tồn khả dụng và hàng đang về
Kho tách hàng chờ kiểm; thu mua cập nhật lượng chưa nhận và ngày giao, không tính một lô hai lần.
Thời gian chờ hàng
Thu mua ghi thời gian theo mã và nguồn cung; kế hoạch tính lùi ngày cần đặt.
Mỗi nhóm vật tư nên đặt hàng theo cách nào?
Phân loại ABC theo giá trị dùng trong năm (lượng dùng năm × đơn giá), rồi sắp từ cao xuống thấp. Tỷ lệ trong hình và bảng dưới chỉ là minh họa; mỗi nhà máy tính lại bằng số liệu của mình.
ABC giúp chọn mức độ theo dõi, nhưng chưa đủ để quyết định cách đặt hàng. Một linh kiện rẻ vẫn làm dừng chuyền nếu không có vật tư thay thế. Muốn tính điểm đặt hàng lại và tồn an toàn, đọc 5 bước xây dựng chiến lược giảm tồn kho.

| Nhóm | Giá trị năm / số mã | Cách bổ sung tham khảo |
|---|---|---|
| A | 70% / 10% | Theo đơn hoặc MRP; theo dõi kỹ ngày hàng về và lượng đã dành cho đơn. |
| B | 20% / 25% | Theo đơn hoặc MRP, nhất là mã có thời gian chờ dài. |
| C | 10% / 65% | Điểm đặt hàng lại cho mã dùng đều, tiêu chuẩn, dùng chung; rà riêng mã dễ làm dừng chuyền. |



Theo đơn: tính lượng cần của đơn từ bảng định mức (BOM) rồi so với tồn khả dụng; hợp vật tư đắt, hàng gia công theo mẫu khách (OEM) và hàng theo mùa khó đặt lại. Điểm đặt hàng lại: khi tồn chạm mức định sẵn thì đặt theo lượng đặt hàng kinh tế (EOQ), tức lượng mỗi lần đặt sao cho tổng chi phí đặt hàng và chi phí giữ hàng thấp nhất. MRP: tính từ kế hoạch sản xuất; hợp nhóm A, B và vật tư chờ hàng lâu như hàng nhập khẩu, vật tư đặt theo quy cách riêng.
Kết hợp ba cách trong một tháng như thế nào?
Không cần chọn một cách cho cả nhà máy. Lịch dưới kết hợp ba nhịp: khi nhận đơn, cuối tuần và đầu tháng. Vật tư dễ làm dừng chuyền hoặc chờ hàng lâu thì phải theo dõi sát hơn.
Khi đơn mới, ngày giao hoặc tồn thực tế thay đổi lớn, nhân viên kế hoạch phải chạy lại phần nhu cầu bị ảnh hưởng, không chờ đầu tháng. Nếu dây chuyền đã thiếu trong ngày, ưu tiên xử lý tình huống theo bài chuyền sản xuất hôm nay có bị thiếu nguyên liệu.
Làm sao biết kế hoạch đã giúp giảm chi phí?
Chọn mốc trước khi đổi cách làm, chẳng hạn ba tháng gần nhất, và ghi rõ tháng bắt đầu áp dụng. Khi sản lượng thay đổi, so theo số lần mua gấp hoặc giờ chờ trên cùng một lượng sản phẩm; sản xuất ít đi thì các số tổng tự giảm dù kế hoạch chưa tốt hơn.
Nếu giá thị trường biến động, so theo số lượng (số lần, số giờ, số ngày tồn) thay vì so theo tiền. Muốn nối kế hoạch mua với luồng hàng trong kho, xem quản lý tồn kho trong nhà máy.
Số lần và phụ phí mua gấp
Thu mua tách chênh giá, vận chuyển nhanh; quy đổi theo lượng sản xuất khi cần.
Giá trị vật tư nằm kho lâu
Kho và kế toán chọn mốc phù hợp, chẳng hạn trên 90 ngày không xuất; so cùng quy tắc.
Giờ dây chuyền chờ vật tư
Quản đốc ghi nguyên nhân chờ và lượng sản xuất tương ứng để tránh nhầm do giảm đơn.
Giá mua cùng quy cách
Thu mua so giá sau chiết khấu, vận chuyển và điều kiện giao, đồng thời xét biến động thị trường.
Phần mềm giúp lập kế hoạch vật tư theo thời gian thế nào?
Workflow ERP tính số khả dụng theo thời gian từ tồn hiện có và các khoản dự kiến mua, nhập, sản xuất, xuất dùng. Bảng định mức nhiều cấp cho biết lượng nguyên liệu cấu thành thành phẩm và bán thành phẩm. Tại Golden House, Digiwin công bố việc tính khối lượng gỗ, mô phỏng nhu cầu theo đơn hàng và quản lý tồn kho trên ERP đã hỗ trợ giảm chi phí sản xuất, nâng độ chính xác tồn kho.
Câu hỏi thường gặp
MRP là gì?
MRP là cách tính nhu cầu nguyên vật liệu theo thời gian: từ đơn hàng, dự báo và bảng định mức, tính mã cần mua, lượng cần mua và ngày cần, sau khi xét tồn khả dụng và hàng đang về.
Nhà máy nhỏ có cần chạy MRP không?
Không nhất thiết cho mọi mã. Có thể bắt đầu với vật tư giá trị cao, thời gian chờ dài hoặc dễ gây dừng chuyền. Mã dùng đều, ít biến động có thể bổ sung theo điểm đặt hàng lại.
Giảm chi phí nguyên liệu có phải chỉ là ép giá?
Không. Giảm chi phí nguyên vật liệu bằng mua đúng lượng, giao đúng lúc và hạn chế mua gấp có thể góp phần giảm chi phí sản xuất. Khi gom nhu cầu để đàm phán, vẫn phải tính chi phí giữ hàng và yêu cầu chất lượng.
Bước tiếp theo
Muốn biết trước tuần nào sẽ thiếu nguyên vật liệu?
Để lại thông tin, chuyên viên Digiwin sẽ cùng doanh nghiệp xem lại cách đang tính nhu cầu, tồn kho và lịch hàng về, rồi gợi ý cách lập kế hoạch vật tư theo thời gian trên Workflow ERP để giảm mua gấp và hàng nằm kho.